Музыка – бұл дыбыстың ерекше түрі, ол белгілі бір тәртіпке келтірілген дыбыстардың үйлесімінен құралады. Музыка адамның сезімін, көңіл-күйін және ойларын жеткізу үшін қолданылатын өнер түрі. Музыкалық дыбыстар әртүрлі сипаттарға ие және бірнеше негізгі ерекшеліктерімен сипатталады.
1. Музыкалық дыбыстың негізгі қасиеттері:
- Биіктік (жоғары немесе төмен дыбыстар): Музыкалық дыбыстардың биіктігі тербеліс жиілігіне байланысты. Мысалы, фортепианодағы төмен ноталар баяу тербеліп, төмен дыбыс береді, ал жоғары ноталар жиі тербеледі және жоғары дыбыс шығарады.
- Дыбыс қаттылығы: Дыбыстың күші, яғни қаншалықты қатты немесе ақырын естілетіні. Бұл дыбыс толқынының амплитудасына байланысты. Музыкада қатты дыбыстар драматизмді күшейтсе, баяу дыбыстар тыныштықты жеткізеді.
- Тембр (дыбыстың өзіндік бояуы): Әрбір аспап пен адамның дауысы өзіндік ерекше дыбыс бояуына ие. Гитараның, скрипканың немесе адамның дауысының тембрі бір-бірінен айрықша.
- Ұзақтық: Дыбыстың қанша уақытқа созылатыны. Ұзақ және қысқа дыбыстар музыкада ырғақты құрайды.
2. Музыкалық дыбыстар қалай пайда болады?
Музыкалық дыбыстар белгілі бір тербеліс көзінен пайда болады. Мысалы:
- Ішекті аспаптарда (гитара, скрипка): Дыбыс ішектің тербелуінен пайда болады.
- Үрмелі аспаптарда (флейта, саксофон): Дыбыс ауа ағынының тербелуінен шығады.
- Ұрмалы аспаптарда (барабан, ксилофон): Дыбыс тербелетін мембрана немесе қатты дененің соғылуынан пайда болады.
- Электронды аспаптарда (синтезатор): Дыбыс электрондық сигналдардың тербелісі арқылы жасалады.
3. Музыканың адамға әсері
Музыка адамға психологиялық, эмоционалдық және физикалық тұрғыдан әсер етеді. Мысалы:
- Көңілді әуендер қуаныш сыйлайды, мотивация береді.
- Баяу және жай әуендер демалуға, тыныштануға көмектеседі.
- Динамикалық музыка энергияны арттырып, шабыттандырады.
4. Музыкадағы дыбыстардың ұйымдасуы
Музыкалық дыбыстар белгілі бір тәртіппен ұйымдастырылып, әуен, гармония және ырғақ құрайды:
- Әуен: Ноталардың белгілі бір үйлесімділігі мен реттілігі.
- Гармония: Әртүрлі дыбыстардың бір уақытта үйлесімді түрде шырқалуы.
- Ырғақ: Дыбыстардың ұзақтығы мен екпіндерінің реттелген жүйесі.
Қорытындылай келе, музыка – бұл тербеліс арқылы пайда болған дыбыстардың әсем үйлесімі. Ол адамдардың көңіл-күйіне әсер етіп, олардың эмоцияларын жеткізе алатын ерекше дыбыс түрі.